Υφιστάμενη κατάσταση στην Ευρώπη
Με βάση τα πορίσματα της Έκθεσης Παρακολούθησης της Εκπαίδευσης και Κατάρτισης 2020 (Έκδοση 2018), περισσότεροι από ένας στους δέκα νέους της Ευρωπαϊκής Ένωσης, ηλικίας 18-24 ετών, εγκατέλειψαν το σχολείο χωρίς να έχουν ολοκληρώσει την ανώτερη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Αυτή η έλλειψη της τυπικής εκπαίδευσης έχει σημαντικές συνέπειες για τη μελλοντική απασχολησιμότητά τους και ενισχύει τον κίνδυνο του κοινωνικού αποκλεισμού και στη μετέπειτά τους ζωή.
Μέτρα για τη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου έχουν θεσπιστεί από όλα τα Κράτη Μέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΕΕ) και έχουν θετικό αντίκτυπο· ωστόσο ακόμη και αν επιτευχθεί ο στόχος που συμφωνήθηκε από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο για μείωση του ποσοστού των ατόμων που εγκαταλείπουν πρόωρα το σχολείο σε λιγότερο από 10% μέχρι το 2020, τα άτομα αυτά θα αντιμετωπίσουν σοβαρά προβλήματα πρόσβασης σε βιώσιμες θέσεις εργασίας. Επιπλέον, ορισμένες υποομάδες εντός των μεγαλύτερων ηλικιακών ομάδων άνω των 25 εξακολουθούν να παρουσιάζουν μεγάλα ποσοστά πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου, ιδίως μεταξύ των ενηλίκων που εντάχθηκαν στο εργατικό δυναμικό σε νεαρή ηλικία, των υπηκόων τρίτων χωρών που διαμένουν εντός της ΕΕ και άλλων ατόμων που προέρχονται από οικογένειες μεταναστών.
Πολιτικές για τη μείωση της πρόωρης εγκατάλειψης στην Ευρώπη
Οι ολοκληρωμένες στρατηγικές για την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου περιλαμβάνουν συνδυασμό πολιτικών, συντονισμό μεταξύ διάφορων τομέων πολιτικής και ενσωμάτωση μέτρων για την υποστήριξη της μείωσης της πρόωρης εγκατάλειψης του σχολείου σε όλες τις σχετικές πολιτικές που απευθύνονται στα παιδιά και τους νέους. Πρόκειται κυρίως — πέρα από τις εκπαιδευτικές πολιτικές που προωθούν σχολικά συστήματα υψηλής ποιότητας — για την κοινωνική πολιτική και τις πολιτικές για τις υπηρεσίες στήριξης, την απασχόληση, τη νεολαία, την οικογένεια και την ένταξη. Εξίσου σημαντικός είναι ο οριζόντιος συντονισμός μεταξύ των διάφορων φορέων και ο κάθετος συντονισμός μεταξύ των διάφορων επιπέδων κυβέρνησης.
Είναι θεμιτό όπως οι στρατηγικές για την πρόωρη εγκατάλειψη του σχολείου περιλαμβάνουν στοιχεία πρόληψης, παρέμβασης και αντιστάθμισης. Τα κράτη μέλη καλούνται να επιλέξουν τις λεπτομερείς συνιστώσες των στρατηγικών τους με βάση τις ιδιαίτερες συνθήκες και τη γενικότερη κατάσταση που επικρατεί στο εσωτερικό τους.
Όσον αφορά τις πολιτικές αντιστάθμισης, αυτές έχουν στόχο να βοηθούν όσους εγκατέλειψαν πρόωρα το σχολείο να επανενταχθούν στην εκπαίδευση, προσφέροντάς τους δυνατότητες να επιστρέψουν στην εκπαίδευση και την κατάρτιση και να αποκτήσουν τα τυπικά προσόντα που δεν μπόρεσαν να αποκτήσουν.
Στις πολιτικές αντιστάθμισης περιλαμβάνονται οι εξής:
i) Εκπαιδευτικά προγράμματα δεύτερης ευκαιρίας, τα οποία παρέχουν μαθησιακά περιβάλλοντα που ανταποκρίνονται στις ιδιαίτερες ανάγκες όσων έχουν εγκαταλείψει πρόωρα το σχολείο, αναγνωρίζουν την μάθηση που έλαβαν στο παρελθόν και υποστηρίζουν την ευημερία τους. Τα προγράμματα αυτά διαφέρουν από εκείνα των σχολείων, τόσο στις οργανωτικές όσο και στις παιδαγωγικές προσεγγίσεις και χαρακτηρίζονται συχνά από μικρές μαθησιακές ομάδες, εξατομικευμένη, κατάλληλη προς την ηλικία και καινοτόμο μάθηση και ευέλικτες εκπαιδευτικές κατευθύνσεις. Τα προγράμματα αυτά θα πρέπει, όσον το δυνατόν περισσότερο, να είναι ευκόλως προσβάσιμα και δωρεάν.
ii) Διάφορες οδοί για την επιστροφή στο κεντρικό σύστημα εκπαίδευσης και κατάρτισης, οι οποίες είναι σημαντικό να προσφέρονται. Στη γεφύρωση του χάσματος μεταξύ της προηγούμενης σχολικής αποτυχίας και της επανένταξης στο κεντρικό σύστημα εκπαίδευσης μπορούν να συμβάλουν μαθήματα για τη διευκόλυνση της μετάβασης με ισχυρή έμφαση στην καθοδήγηση.
iii) Η αναγνώριση και η επικύρωση της προηγούμενης μάθησης, συμπεριλαμβανομένων των ικανοτήτων που αποκτήθηκαν στο πλαίσιο μη τυπικής ή ανεπίσημης μάθησης, οι οποίες βελτιώνουν την εμπιστοσύνη και την αυτοεκτίμηση των νέων και διευκολύνουν την επανένταξη τους στην εκπαίδευση. Μπορούν να τους παροτρύνουν να συνεχίσουν την εκπαίδευση και την κατάρτισή τους και τους βοηθούν να εντοπίσουν τα ταλέντα τους και να κάνουν καλύτερες επιλογές σταδιοδρομίας. iv) Η στοχευμένη ατομική υποστήριξη, η οποία περιλαμβάνει την κοινωνική, οικονομική, εκπαιδευτική και ψυχολογική υποστήριξη των νέων που αντιμετωπίζουν δυσκολίες. Η υποστήριξη αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική για τους νέους που βρίσκονται σε κατάσταση σοβαρής κοινωνικής ή συναισθηματικής δυσχέρειας που δεν τους επιτρέπει να συνεχίσουν την εκπαίδευση ή την κατάρτισή τους.
Τα σχολεία δεύτερης από χώρα σε χώρα έχουν ιδιαιτερότητες, όμως, η έρευνα για τα σχολεία αυτά στην Ευρώπη επισημαίνει βασικά κοινά χαρακτηριστικά επιτυχημένης οργάνωσης και λειτουργίας, όπως:
Στενή συνεργασία με την κοινότητα στην οποία λειτουργούν (κοινωνικές υπηρεσίες, συνδέσμους, ιδιωτικές επιχειρήσεις για πρακτική εμπειρία και εργοδότηση των φοιτούντων, κοινωνικές- πολιτιστικές ομάδες).
Μεθοδολογία που ανταποκρίνεται στις ανάγκες και επιθυμίες των φοιτούντων, ενεργητική μάθηση και δημιουργικό μαθησιακό περιβάλλον ανταπόκρισης σε ιδιαιτερότητες και διαφορές (χρήση τεχνολογίας, εργαστήρια, μικρός αριθμός στις τάξεις και ευέλικτη ομαδοποίηση).
Ευέλικτο πρόγραμμα που επιτρέπει την ανάπτυξη των δεξιοτήτων με άσκηση στην εργασία/επιχειρήσεις/κοινότητα και τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση.
Χρήση της πληροφορικής και των νέων τεχνολογιών για καλλιέργεια και εξάσκηση των δεξιοτήτων ψηφιακού αλφαβητισμού.
Αναγνώριση και πιστοποίηση της άτυπης (π.χ. εξερευνήσεις, συμμετοχή σε εκτός σχολείου δραστηριότητες, επιπρόσθετη αυτοκατευθυνόμενη δραστηριότητα/εργασία την οποία επιλέγει ο μαθητής, εργασία στο σπίτι, χόμπι) και μη τυπικής εκπαίδευσης (π.χ. εξάσκηση και κατάρτιση σε χώρους εργασίας, σε δραστηριότητες της κοινότητας).
Ανάπτυξη προγραμμάτων αλφαβητισμού και λειτουργίας του σχολείου με στοχευμένες δραστηριότητες ενίσχυσης της αυτοπεποίθησης και της σχέσης με τη μάθηση και τη διαδικασία απόκτησης δεξιοτήτων.
Ένταξη των φοιτούντων σε κοινωνικά δίκτυα και περιβάλλοντα ένταξης (εργασιακό, κοινωνικό, πολιτιστικό).
Ειδικά επιμορφωμένοι εκπαιδευτικοί με ευαισθησία στις ιδιαιτερότητες του πληθυσμού, των στόχων και της μεθοδολογίας.
Ιδιαίτερα προσοντούχοι και χαρισματικοί σύμβουλοι και ψυχολόγοι, για διαφοροποιημένη ατομική υποστήριξη και συνεργασία με τους διδάσκοντες και τους φοιτούντες.
Υπηρεσία Διαδικτύου και Επικοινωνίας - Υπουργείο Παιδείας, Αθλητισμού και Νεολαίας
